Gwasanaeth Creadigol yn y Cartref 2025

resource_context=web cultureKey=en

Fe wnaethom gomisiynu Dave Horton i werthuso effaith y Gwasanaeth Creadigol yn y Cartref eleni.

Mae tîm proffesiynol PSU o hwyluswyr creadigol yn ymweld â’r unigolion yn eu cartrefi ac yn cymryd rhan mewn gweithgareddau creadigol fel y celfyddydau gweledol, ysgrifennu creadigol, chwedleua, crochenwaith, gwaith gwifrau, cerddoriaeth, symud a chanu. Cynigir sesiwn drafod i artistiaid a staff bob pythefnos gydag Anogwr Llesiant i gefnogi’r grŵp wrth ystyried eu gwaith a’u llesiant.

Daw’r atgyfeiriadau trwy Ragnodwyr Cymdeithasol, Age Cymru Dyfed, Nyrsys Admiral Cysylltu Sir Gâr a thrwy’r gymuned. 

Cwblhawyd 585 ymweliad gyda chyfanswm o 100 yn cymryd rhan.

Methodoleg Gwerthuso

Arweiniwyd y gwerthusiad gan yr ymgynghorydd prosiect allanol Dave Horton, ochr yn ochr ag Ali Franks, a hwylusodd y gweithdy ‘themâu a’r cwestiynau a gododd’ newid mwyaf arwyddocaol, Prif Weithredwr People Speak Up, Eleanor Shaw a Chydlynydd y Prosiect Carys Phillips, a arweiniodd y gweithgareddau monitro prosiect.  Defnyddiwyd nifer o ddulliau i fesur effaith y prosiect ac i roi cyfleoedd ar gyfer dysgu a gwella, gan gynnwys:

Defnyddio Graddfa Farnu Rifol Llesiant (WB NRS) ar ddechrau a diwedd pob sesiwn i fesur y gwelliannau yn llesiant y cyfranogwyr.

●    Galwadau cychwynnol ac ar ddiwedd prosiect i asesu profiadau’r cyfranogwyr o’r gefnogaeth a roddwyd.

●    Sesiwn ystyried yn adolygu’r deilliannau a dysgu gydag artistiaid a hwyluswyr y prosiect.

●    Gwerthusiad Newid Mwyaf Arwyddocaol.

Roedd y gwerthusiad newid mwyaf arwyddocaol yn golygu casglu, trafod a dethol storïau am newid personol i ddeall effaith y prosiect a bod yn sail i ddatblygiadau yn y dyfodol. Yn unol â’r defnydd blaenorol o’r dull hwn, casglwyd tair stori ysgrifenedig gan gyfranogwyr a’u gofalwyr.  Am y tro cyntaf fe wnaeth y prosiect hefyd ddefnyddio tair stori lafar wedi eu recordio (gan ganiatáu i werthuswyr glywed tôn ac emosiwn adroddwr y stori) a thri darn o gelfyddyd weledol (gan alluogi gwerthuswyr i ymwneud yn uniongyrchol ag allbwn creadigol y cyfranogwyr).

Ar ddydd Iau 12 Mawrth 2026 cyfarfu panel o 18 o bobl (gan gynnwys staff People Speak Up, cyfranogwyr y prosiect, cyllidwyr a phartneriaid) i drafod y ‘storïau’ yma am y newid.  Gan gychwyn mewn tri grŵp, roedd pob grŵp yn adolygu un stori ysgrifenedig, un darn o dystiolaeth lafar ac un darn o gelfyddyd weledol, gan ofyn am bob  un: beth allwn ni ei ddysgu oddi wrth y ‘stori’? Pa emosiynau y mae’n eu tanio a pha ddealltwriaeth y mae’n ei rhoi ar gyfer dyfodol y prosiect?  Rhoddwyd anogaeth i bob grŵp ddewis ‘y stori fwyaf arwyddocaol’ (neu waith celf) a chyflwyno hyn yn ôl i’r grwpiau i gyd

Yn olaf defnyddiwyd gweithdy creadigol i ddynodi’r themâu allweddol sy’n adleisio ar draws yr holl storïau ac i greu cwestiynau ‘sy’n codi’ sy’n edrych tua’r dyfodol dan bob thema.  Bwriad hyn oedd sicrhau nad dim ond crynodeb o lwyddiant y gorffennol yw’r gwerthusiad ond ei fod yn offeryn i fod yn sail ar gyfer cynllunio at y dyfodol.

Recordiwyd a thrawsgrifiwyd y sesiwn yn ei chyfanrwydd, ac fe’i cofnodwyd yn weledol gan y darluniwr Dom Tsoi.  

Dynododd trafodaeth y panel nifer o ddeilliannau arwyddocaol i gyfranogwyr, eu gofalwyr, a phartneriaid gofal iechyd: Mae’r prosiect yn llwyddo i dorri “cragen unigrwydd” i’r rhai sy’n byw ar eu pen eu hunain neu yn gaeth i’w cartref.

●    Adfer Hunaniaeth a Gwerth: Mae’r sesiynau yn helpu cyfranogwyr i ailddarganfod ymdeimlad o werth a all fod wedi “mynd i gysgu” oherwydd salwch neu oedran. Trwy ymgysylltu â’u “hanes cyfan”, mae’r prosiect yn eu symud o fod yn teimlo fel “person dibwys” i fod yn unigolyn sy’n cael ei werthfawrogi gyda hanes cyfoethog.

●    Llawenydd a “Dim ond Bodoli": Un o’r prif ddeilliannau yw newid o “gyflwr goroesi” i gyflwr o “dderbyn a llawenydd”. Mae’r cyfranogwyr yn disgrifio “llewyrch” a “sbarcyl” yn dychwelyd ar ôl sesiynau, gan weld “dim ond teimlo’n well” yn ganlyniad dilys a thrawsnewidiol.

●    Y “Llwybr Newyddion”: Mae’r prosiect yn rhoi “newyddion” i’r cyfranogwyr neu brofiadau newydd i’w rhannu, sy’n cynyddu eu hyder wrth sgwrsio ac yn gadael iddyn nhw ymgysylltu yn fwy ystyrlon â’u teuluoedd.

●   Iechyd Corfforol a Meddyliol: Mae’r deilliannau yn cynnwys gwell symudedd, colli pwysau a rheoli poen yn effeithiol, gydag un cyfranogwr yn nodi bod mynd i’r “parth creadigol” yn gadael iddi golli’r teimlad o boen arthritis difrifol.

Pwysleisiodd y paneli bod y prosiect yn cefnogi’r aelwyd gyfan, nid dim ond yr unigolyn a gyfeiriwyd.

●    Tawelwch Meddwl a Rhyddhad: Mae’r gofalwyr yn profi “rhyddhad” a “thawelwch meddwl”, sylweddol o wybod bod eu hanwyliaid yn ddiogel, hapus ac yn cymryd rhan mewn gweithgaredd ystyrlon.

●    Seibiant Ystyrlon: Mae’r sesiynau yn rhoi “seibiant ystyrlon” i’r gofalwyr a lle i “gael gwared ar faich” eu straen eu hunain.

●    Trawsnewid Perthynas: Mewn aelwydydd sy’n ymdrin â dementia, disgrifiwyd yr ymyrraeth fel creu “lle mwy caredig”, gan leihau’r rhwystredigaeth a gwella’r cyfathrebu rhwng partneriaid.

Mae’r prosiect wedi dod yn ased hanfodol i’r systemau gofal iechyd a rhagnodi cymdeithasol yn lleol.

●    “Achubiaeth” yr ymddiriedir ynddi: Mae rhagnodwyr cymdeithasol yn disgrifio’r gwasanaeth fel “achubiaeth” ac “ased anferthol”, gan roi llwybr cyfeirio dibynadwy i gleifion bregus nad ydyn nhw’n ffitio i’r blychau clinigol traddodiadol.

●    Llenwi’r “Bwlch Enfawr”: Mae’r gwasanaeth yn ymdrin ag unigrwydd mewn ardaloedd gwledig lle nad oes fawr o ddewisiadau heb fod yn glinigol yn bodoli, gan helpu i atal problemau orfod troi at wasanaethau statudol.

●    Grymuso Ymarferwyr: Mae’r prosiect yn cefnogi datblygiad proffesiynol a llesiant ei dîm creadigol gan roi strwythur “tynn” a chefnogol sy’n helpu i atal “llosgi allan” wrth weithio gydag unigolion unig iawn.

Trosglwyddo i Gymuned: Un o’r deilliannau allweddol i rai cyfranogwyr sy’n gaeth i’w cartref yw’r newid o ymweliadau cartref i ddod i grwpiau cymunedol mewn canolfannau fel y Ganolfan Byw’n Dda.

●    Ail-danio Creadigrwydd: Mae’r cyfranogwyr wedi symud o fod “heb unrhyw greadigrwydd ar ôl ynddo fi” i gwblhau prosiectau unigryw, aml-haenog, fel “mapiau bywyd” neu ddyddiaduron bras, y maent yn eu hystyried gyda balchder mawr a pherchenogaeth.

●   Adfer Swyddogaethau: Roedd un cyfranogwr wedi ail danio ei hunaniaeth fel “gwestywraig” trwy baratoi te a chacennau i’r hwyluswyr, gan ail-hawlio swyddogaeth gymdeithasol oedd wedi mynd ar goll.

Tynnir y casgliadau a gwneir yr argymhellion canlynol er mwyn cael y budd mwyaf o’r hyn a ddysgwyd o’r prosiect ar gyfer fersiynau yn y dyfodol o’r Gwasanaeth Creadigol yn y Cartref (a phrosiectau eraill PSU):

●    Mae’r risg o straen a llosgi allan i staff, hwyluswyr ac artistiaid yn bresennol bob amser.  Dylai PSU barhau i gynnal strwythur tîm tynn gyda chyfarfodydd cyson ac anogaeth ar gael i’r tîm. 

●    Disgrifir y gwasanaeth fel “achubiaeth" mewn ardaloedd gwledig lle mae gwasanaethau statudol yn brin. Dylai unrhyw ehangu dargedu “gogledd y sir” yn benodol a lleoliadau gwledig eraill lle mae unigrwydd ar ei waethaf.

●    Dylai PSU ddefnyddio’r ‘cwestiynau a gododd’ wrth ddylunio prosiectau yn y dyfodol.  Dylai cynigion prosiect a cheisiadau am gyllid gael eu fframio fel ymateb i’r cwestiynau a chyfleoedd hyn i archwilio ac ymateb ymhellach iddynt.

●    Yn benodol, mae angen a ddynodwyd i greu ‘iaith llawenydd’ sy’n canu cloch gyda chyllidwyr, yn dadlau bod ‘dim ond teimlo’n well’ yn ddeilliant dilys, y gellir ei gyllido sy’n atal ymyraethau clinigol mwy costus. Dylai PSU barhau i archwilio methodoleg greadigol i fesur a rhoi gwerth ar Lawenydd (gan gynnwys MSC).

●    Yn ychwanegol, mae cwestiynau yn dod i’r amlwg o ran sut y gellir galluogi cyfranogwyr i gael mynediad at brofiadau cymunedol, hyd yn oed pan fyddant yn gaeth i’w cartref ac yn methu mynd i sesiynau grŵp (gweler, er enghraifft, y cwestiwn a gododd: ‘Sut i feithrin gwir gysylltiad i bawb sy’n ymwneud?’) dylai PSU archwilio ffyrdd newydd a blaengar o gysylltu cyfranogwyr sy’n unig, gan gynnwys trwy gefnogi creu gwaith celf ar y cyd a/neu alluogi cyswllt ar-lein.

●    Roedd yr arbrawf o ddefnyddio gwaith celf fel storïau “newid mwyaf arwyddocaol” yn llwyddiannus iawn a dylai fod yn rhan safonol o werthusiadau yn y dyfodol i gasglu hanesion ‘na ellir eu hateb mewn paragraff’. Yn wir, dylai dulliau creadigol eraill o fynegi gael eu croesawu fel ‘modd o adrodd stori’ posibl gan gynnwys: ffotograffiaeth, barddoniaeth, drama a chân. Mae cyfleoedd i ddefnyddio natur gymunedol rhai o’r dulliau hyn i archwilio anghenion a phrofiadau a rennir ar y cyd (gan roi stori’r unigolyn mewn cymuned ehangach a rennir).

●    Roedd y gweithdy terfynol ar themâu creadigol a’r cwestiynau oedd yn codi, a gynhaliwyd gyda’r panel newid mwyaf arwyddocaol, yn effeithiol iawn fel dull cyfranogol o ddynodi themâu allweddol a chyfeirio’r gwerthusiad tuag at weithredu yn y dyfodol.  Dylai’r dull gael ei ymwreiddio mewn gwerthusiadau newid mwyaf arwyddocaol yn y dyfodol a dylai PSU (gyda’r ymgynghorwyr) archwilio sut y gallai’r dull hwn gael ei ddatblygu ymhellach i dargedu a chryfhau’r elfen cynllunio at y dyfodol.

●    Nododd y paneli ‘economi ewyllys da’ lle mae rhagnodwyr yn atgyfeirio cleifion at y prosiect, ond mae’r prosiect ei hun yn gweithredu ar ei eithaf heb gyllid systemig penodedig. Dylai PSU a’r partneriaid barhau i hyrwyddo cyllid cyson a chynaliadwy o gyllidebau iechyd a gofal cymdeithasol sy’n cydnabod natur ataliol a thrawsnewidiol y ddarpariaeth hon.